Í kjölfar gildistöku nýju lagaákvæðanna árið 1996 hefur ríkt hörð samkeppni milli apóteka og sú samkeppni hefur skilað sér í lægra lyfjaverði. Myndin sem blasir við neytandanum af verðsamkeppni apóteka kann að virðast nokkuð flókin við fyrstu sýn. Í þessum kafla verður farið nokkrum orðum um verðmyndun lyfja og verðsamkeppni apóteka í þeirri von að myndin skýrist.
Í apótekum er frjáls verðlagning á lausasölulyfjum, en til þeirra teljast lyf sem heimilt er að selja án lyfseðils. Að jafnaði taka Sjúkratryggingar Íslands ekki þátt í greiðslu þeirra þótt læknir gefi út lyfseðil fyrir þeim.
Hins vegar er verð lyfseðilskyldra lyfja ákvarðað af lyfjagreiðslunefnd og er þeim lyfjum skipt niður í fimm flokka: *, 0, E, B og C eftir því hversu mikinn þátt Sjúkratryggingar Íslands taka í kostnaði þeirra.
- Í * flokki eru þau lyf sem Sjúkratryggingar Íslands greiða að fullu, svo sem krabbameinslyf, lyf gegn sykursýki og sterk geðlyf. Í þessum flokki er um að ræða lyf sem sjúklingi er lífsnauðsyn að nota að staðaldri.
- Í 0 flokki eru þau lyf sem sjúklingar greiða sjálfir að fullu fyrir, svo sem sýklalyf, svefnlyf og róandi lyf.
Í C, E og B flokki greiða Sjúkratryggingar Íslands hluta af verði lyfsins.
- Fyrir lyf í E flokki greiðir sjúklingur fyrstu 2.100 kr. af smásöluverði lyfsins, 80% af verði umfram 2.100 kr., en þó aldrei meira en 6.000 kr. Elli- og örorkulífeyrisþegar greiða fyrstu 750 kr. af smásöluverði lyfsins, 50% af verði umfram 750 kr., en þó aldrei meira en 1.650 kr.
- Fyrir lyf í B flokki greiðir sjúklingur fyrstu 2.100 kr. af smásöluverði lyfsins, 65% af verði umfram 2.100 kr., en þó aldrei meira en 4.100 kr. Elli- og örorkulífeyrisþegar greiða fyrstu 750 kr. af smásöluverði lyfsins, 50% af verði umfram 750 kr., en þó aldrei meira en 1.300 kr.
- Fyrir lyf í C flokki greiðir sjúklingur fyrstu 800 kr. af smásöluverði lyfsins, 80% af verði umfram 800 kr., en þó aldrei meira en 2.000 kr. Elli- og örorkulífeyrisþegar greiða fyrstu 250 kr. af smásöluverði lyfsins, 50% af verði umfram 250 kr., en þó aldrei meira en 550 kr.
Þegar sjúklingi er brýn nauðsyn að nota lyf um lengri tíma eða að staðaldri getur hann í vissum tilvikum fengið gefið út lyfjaskírteini þar sem Sjúkratryggingar Íslands auka hlutdeild sína í lyfjakostnaðinum. Sem dæmi má nefna sjúklinga með flogaveiki eða parkinsonsveiki. Að jafnaði greiða allir sýklalyf að fullu. Sjúkratryggingar Íslands hafa þó einnig heimild til að gefa út lyfjaskírteini vegna sýklalyfja ef um alvarlegar og langvinnar sýkingar er að ræða. Greiðsla Sjúkratryggingar Íslands fyrir hverja lyfjaávísun miðast að hámarki við 100 daga notkun.
Síðan nýju lyfjalögin tóku gildi hafa apótek hagrætt í rekstri sínum til að geta keppt í verði. Apótekið og Lyfja hafa notið hagkvæmni stærðarinnar sem hefur skilað sér í lægra verði. Verðsamkeppnin hefur byggst á því að apótek hafa veitt afslátt af þeim hluta verðsins sem sjúklingur á að greiða. Því stærri hlut af heildarverði lyfs sem Sjúkratryggingar Íslands greiða því meira svigrúm fær apótek til að veita afslátt af hluta sjúklings. Samkeppnin á lyfjamarkaði hefur þannig verið jákvæð fyrir neytendur og hún hefur leitt til lækkunar í lyfjaverði. Á sama tíma hafa heilbrigðisyfirvöld markvisst dregið úr sinni þátttöku í lyfjakostnaði og hefur hlutdeild sjúklinga í heildarlyfjakostnaði þjóðfélagsins því aukist undanfarin ár. Þannig hefur ríkið tekið til sín hluta af þeim sparnaði sem skapast hefur vegna samkeppninnar.